Onder oedeemfysiotherapie valt onder andere lymfoedeem en hiervoor kunt u terecht bij de Hazelaar. Op deze pagina is informatie te vinden over:
wat lymfoedeem is;
welke verschijnselen optreden bij lymfoedeem;
hoe lymfoedeem ontstaat;
welke behandelingen worden toegepast bij lymfoedeem.

Wat is lymfoedeem?

In het geval van lymfoedeem is er sprake van een abnormale ophoping van weefselvocht in het lymfesysteem. Het lymfesysteem is een wijd vertakt netwerk van lymfevaten en lymfeklieren en ligt parallel aan de bloedvaten verdeeld over het hele lichaam en filtert ongeveer 10 % van het bloed. Het lymfesysteem is onderdeel van het afweersysteem. Als er sprake is van een onderbreking (b.v. door een beschadiging of operatie), een slechte functie, een slecht aangelegd lymfsysteem of teveel lymfevocht, dan kan er een ophoping van lymfevocht in de rest van het systeem ontstaan.

Er zijn twee verschillende typen: primair lymfoedeem of secundair lymfoedeem. Primair lymfoedeem is een in aanleg niet goed aangelegd of niet goed werkend lymfsysteem. Soms gebeurt dit al op baby/kinderleeftijd. Dit kan duiden op een erfelijke aanleg. Meestal echter ontstaat het lymfoedeem in de leeftijd tussen 15 en 35 jaar. Het wordt dan ‘lymfoedeem precox’ genoemd. Dit gebeurt meestal in de benen en soms ook in de armen. Soms is er sprake van een erfelijke aanleg voor primair lymfoedeem, waardoor in sommige families meerdere mensen last kunnen hebben van lymfoedeem. In de eerste jaren wordt de zwelling vaak niet als lymfoedeem herkend, omdat deze dan nog wisselend aanwezig is. Toch is hier dan al wel sprake van beginnend lymfoedeem, waarbij een behandeling wenselijk is. Zonder behandeling verdwijnt de zwelling na enige jaren niet meer en is het oedeem permanent aanwezig.

Secundair lymfoedeem is een verworven aandoening, dat wil zeggen dat het lymfsysteem intakt was, maar er daarna beschadiging heeft plaatsgevonden. Aan de armen kan dit bijvoorbeeld gebeuren na verwijdering van okselklieren bij borstkanker of een melanoom (kwaadaardige moedervlek). Lymfoedeem aan de benen kan onder andere ontstaan na een operatie waarbij de lymfeklieren in de lies of buik zijn verwijderd, of na bestraling in die delen van het lichaam. Lymfoedeem in de benen kan ook veroorzaakt worden door trombose in een van de diepe aderen van het been, door langdurig bestaande spataderen of infecties (wondroos). Ook na een ongeval of grote operatie kan lymfoedeem ontstaan. Secundair lymfoedeem komt vaker voor dan primair lymfoedeem.

Wat zijn de verschijnselen bij lymfoedeem?

De klachten van lymfoedeem zijn onder andere: zwelling, een vermoeid of zwaar gevoel, pijn, tintelingen, beperkingen in de beweging, huidafwijkingen en een verhoogde kans op infecties (wondroos) en beperkingen in het dagelijks functioneren (vooral bij ernstige gevallen van lymfoedeem). De huidafwijkingen bij lymfoedeem beginnen vaak alleen als een bleke verdikking op de huid en smetplekken in plooien. Later kunnen wratachtige verhoorningen of zweertjes met lekkend lymfevocht ontstaan. De zwelling van de voorvoet, waardoor de huid vóór de tenen niet meer in een plooi opgetild kan worden, duidt vrijwel altijd op lymfoedeem van het been.

Hoe ontstaat lymfoedeem?

In principe kan lymfoedeem ontstaan door elke invloed die het evenwicht verstoort tussen productie en afvoer van lymfevocht. Factoren die zorgen voor de aanmaak van extra veel lymfevocht zijn bijvoorbeeld zware lichamelijke inspanning, invloeden van buitenaf (zoals warm weer) of een infectie. In dat geval wordt het nog moeilijker om lymfevocht af te voeren.

Welke behandelingen worden toegepast bij lymfoedeem?

Lymfoedeem kan op verschillende manieren behandeld worden. Veel van deze behandelingen vinden plaats in onderlinge afstemming tussen bijvoorbeeld de huisarts, specialist, oedeemfysiotherapeut, mammacareverpleegkundige, oncologisch verpleegkundige  en podotherapeut. De behandeling bestaat uit twee fasen: de eerste, initiële behandelfase en vervolgens de onderhoudsfase.

In de eerste fase ligt het accent op het verminderen van het oedeem en aanleren van oefeningen en huidverzorging. Het is belangrijk dat u zelf de regie over uw aandoening kunt krijgen en houden. Veelgebruikte termen hierbij zijn zelfmanagement en zelf monitoren van de effectiviteit van de behandeling. In de tweede fase is de invloed van de therapeut klein of zelfs afwezig en kunt u zelf het lymfoedeem goed onder controle houden. Er vindt dan wel bijvoorbeeld jaarlijks een controle plaats om u te begeleiden. Hieronder worden in het kort de belangrijkste behandelingen beschreven.

Manuele lymfedrainage

Door middel van speciale massagetechnieken worden de lymfebanen gestimuleerd om het vocht beter af te voeren.

Ambulante compressietherapie

Bij deze therapie wordt gebruik gemaakt van diverse soorten verband, die volgens speciale technieken (met compressie) worden aangelegd. Dit bevordert – samen met de bewegingen van uw gewrichten en spieren – de afvoer van lymfevocht en voorkomt nieuwe zwellingen. Ambulant betekent dat u met de verbanden gewoon rond kunt lopen en dus niet stil hoeft te zitten of in bed blijven liggen. Er zijn tegenwoordig erg veel soorten verband met nieuwe technieken.

Oefentherapieoedeemtherapie lymfoedeem vianen

Oefentherapie is erop gericht om alle spieren te blijven gebruiken. Dat is belangrijk, want de afvoer van bloed en lymfevocht wordt bevorderd door spierbewegingen van armen en benen. Naast oefentherapie wordt er vaak gebruik gemaakt van ‘reconditionering’ (conditie verbetering), spierversterking en een afval-beweegprogramma (hierbij ligt het accent op vetverbranding om overgewicht kwijt te raken). Naast oefentherapie kan gerichte fysiotherapie helpen om uw bewegingsmogelijkheden te verbeteren.

Elastische kousen

Zijn de zwellingen grotendeels verdreven? Dan kan het dragen van een elastische kous noodzakelijk zijn om het bereikte resultaat te behouden. Het is belangrijk om de therapeutische elastische kous altijd te dragen vanaf het moment dat u opstaat tot het moment dat u naar bed gaat. Mits u ’s middags even rust neemt, dan hoeft u de kous niet uit te trekken, maar ‘s nachts moet u zonder kous slapen. Bij het onregelmatig dragen van de kous kan de omvang van uw arm of been toenemen, waardoor de kous niet meer past. Daardoor kunt u opnieuw klachten en verergering van het lymfoedeem krijgen. Het is altijd belangrijk om te blijven bewegen.